Moestuin en biodiversiteit


Dit artikel gaat over mijn moestuin in Wolvega. Hier probeer ik een beeld te geven van de biodiversiteit van dit 200 vierkante meter grote perceel. Het is gelegen aan de rand van het dorp op beekafzetting van de rivier de Lende. De bodem is vrij vochtig, los van structuur. Het is een mengsel van zand en leem.

Een moestuin is in feite een kleinschalig landbouwgebied. Er worden planten gekweekt voor voedselproductie. Hier horen ook gebouwtjes, fruitbomen en sierplanten bij. Bijna alle planten zijn ingezaaid of gepoot. Bijna, want wilde planten liggen op de loer, en als ze de kans krijgen gaan ze datgene doen wat ze moeten doen, kiemen, groeien, bloeien en zaden vormen. Normaal gesproken krijgen ze de kans niet, ze worden met alle middelen bestreden, mechanische en chemische.

In mijn moestuin geef ik ze wel de kans, met mate. Ze zijn in hun eigen biotoop, ze spelen thuis en ze zijn dus concurrentiekrachtiger dan de gekweekte soorten. Ga ik niet schoffelen of wieden dan heb ik geen oogst. Als de ingezaaide gewassen vrij gemaakt zijn van “onkruid”, dan kunnen deze elders in het perceel hun gang gaan. Met hun bloemen trekken ze bestuivers aan die mijn groenten ook bezoeken. In de herfst en winter zijn hun zaden zeer gewild bij putters, groenlinken, mezen en andere vogelsoorten. En veel van hen zijn eetbaar en dus een welkome en gratis aanvulling op de totale oogst.

SDC15315

De moestuin in de zomer.

DSC04237

De oogst van de aardappelen

 

 

 

 

 

 

 

 

DSC05418

Door de warme temperaturen zijn er in november nog veel bloeiende planten. Op de foto is slangenkruid, kroesdistel, kamille, groene naaldaar, teunisbloem, perzikkruid te zien.

DSC05430

De goudsbloem is één van de weinige niet inheemse planten, ingezaaid om slakken op afstand te houden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Door het handmatige wieden of schoffelen kan ik een selectie maken van welke planten wel mogen blijven en welke niet.  Juist door het bewerken van de grond gaan de typische akkerkruiden groeien. Dit zijn meestal eenjarige planten, vaak heel gewoon, maar soms erg interessant. Cultuur en wilde planten groeien naast elkaar en het is een boeiende bezigheid om ze te bewerken. Door de vegetatie heen is er een wereld aan kleine dieren die zich schuilhoudt in deze groene gemeenschap.

Om wat orde te krijgen in de mengeling van wilde- en cultuurplanten heb ik ze in 3 groepen verdeeld:

  • Voedselplanten: dit zijn soorten die worden ingezaaid of gepoot om voedsel te produceren.
  • Sierplanten: deze groep heeft als doel de moestuin aantrekkelijk te maken, voor dier en mens.
  • Wilde planten: soorten die spontaan groeien.

De grenzen tussen deze drie groepen zijn niet altijd even scherp, sommige voedselplanten stammen van wilde planten af, zoals de pastinaak. Worden ze ingezaaid als voedselplanten en gedragen ze zich daarna net als hun voorouders. Ze komen telkens spontaan terug. Dit doen ook de ingezaaide sierplanten, in feite meestal inheemse soorten zoals de klaproos, bolderik en knoopkruid. Daar tegenover staat dat enkele wilde planten ook als voedselplanten beschouwd kunnen worden. Bijvoorbeeld de paardenbloem, zevenblad of melganzenvoet.

Voedselplanten

Ieder jaar is het anders, dit zijn de voedselplanten ingezaaid of gepoot in het jaar 2015:

  • Aardappelen
  • Aardbeien                                                                       DSC04239
  • Kiewits bonen
  • Friese woudbonen
  • Sperziebonen
  • Doperwten
  • Kapucijnen
  • Snijbonen
  • Pompoen
  • Rucola
  • Tuinbonen
  • Rode bieten
  • Venkel
  • Witte kool
  • Sla
  • Ui
  • Sjalotten

Fruit:

  • Appelboom
  • Perenboom                                                                                               IMG_20150711_170843391_HDR
  • Wichters pruim
  • Zwarte bes
  • Rode bes
  • Frambozen
  • Aardbeien
  • Druif
  • Japanse wijnbes
  • Kruisbes
  • Amerikaanse bosbes

Keuken kruiden:

  • Rosmarijn
  • Lavendel
  • Salvia
  • Bieslook

Niet alle ingezaaide groenten worden hier genoemd, in het begin van het seizoen zijn sommige soorten helemaal verslind door de slakken, zoals de boerenkool en de aardpeer.

Alles wordt uiteraard biologisch geteeld.

Sierplanten en nutplanten

Op de percelen die reeds geoogst zijn, zoals de aardappelenveld, zaai ik meestal bijenvoer en boekweit. Dit zijn snelgroeiende planten en kunnen in het najaar nog bloeien. Dat is een welkome nectarbron voor insecten en mooi om te zien. Om de randen van de moestuin laat ik wilde en sierplanten samen groeien, de laatste meestal ingezaaid of geplant, eenjarige en meerjarige soorten.

  • Klaproos                 Papaver rhoaes

    DSC04230

    Na de oogst van de aardappelen blijven de randen nog bloeien, Hier op de foto teunisbloem, bernagie, smeerwortel en muskuskaasjeskruid.

  • Korenbloem            Centaurea  cyanus
  • Gele ganzenbloem Glebonius segetum
  • Bolderik                  Agrostemma githago
  • Bijenvoer                 Phacelia tanacetifolia
  • Boekweit                 Fagopyrum esculentum
  • Slangenkruid          Echium vulgare
  • Bosandoorn            Stachys sylvatica
  • Goudsbloem           Calendula officinalis
  • Vlas                         Linum usitatissimum
  • Knoopkruid             Centaurea jacea
  • Teunisbloem           Oenothera glazioviana
  • Smeerwortel          Simphytum officinalis
  • Donzige klit            Arctium tomentusum
  • Mierikswortel         Armoracia rusticana
  • Bernagie                 Borago officinalis
  • Griekse alant          Inula helenium
  • Paarse dovenetel    Lamium maculatum

 

 

Wilde planten

Door grondbewerking zijn de omstandigheden ideaal voor de zogenaamde pionieren, planten die meestal snel groeien en in korte tijd tot bloei komen en zaden vormen. Daarna gaan vele van hen afsterven en het zaad wacht in de bodem geduldig op de volgende kans.

Deze soorten zijn tot nu tegengekomen in 2015.

  1. Uitstaande meelde             Atriplex patula
  2. Groene naaldaar                Setaria viridis
  3. Akkerkool                           Lapsana communis
  4. Perzikkruid                         Persicaria maculosa
  5. Grote brandnetel               Urtica dioica
  6. Groot kaasjeskruid             Malva sylvestris
  7. Riderzuring                         Rumex obtusifolius
  8. Bergbasterdwederik          Epilobium montanum
  9. Gekroesde melkdistel        Sonchus asper
  10. Kruipende boterbloem       Ranunculus repens
  11. Zwaluwtong                        Fallopia convolvolus
  12. Vogelmuur                           Stellaria media
  13. Melganzenvoet                    Chenopodium album
  14. Robertskruid                        Geranium robertianum
  15. Straatgras,                           Poa annua
  16. Schijfkamille                        Matricaria discoidea
  17. Kweek,                                 Elytrigia repens
  18. Zwarte nachtschade           Solanum nigrum subsp. nigrum
  19. Gewone hoornbloem           Cerastium fontanum
  20. Muskuskaasjeskruid             Malva moschata

    DSC05462

    Muskuskaasjeskruid

  21. Fioringras                              Agrostis stolonifera
  22. Gewone melkdistel              Sonchus oleraceus
  23. Pastinaak                              Pastinaca sativa
  24. Hanepoot                               Echinocloa crus-galli
  25. Zwarte mosterd                    Brassica nigra
  26. Kluwen hoornbloem              Cerastium glomeratum
  27. Harig vingergras                    Digitaria sanguineum
  28. Sint jans-kruid                       Hypericum perforatum
  29. Grote weegbree                     Plantago lanceolata
  30. Paardenbloem                        Tarassaco officinalis
  31. Zevenblad                               Aegopodium podagaria
  32. Echte kamille                          Matricaria camomilla
  33. Tuinwolfsmelk                        Euphorbia peplus
  34. Stijve klaverzuring                  Oxalis stricta
  35. Harig knopkruid                      Gallinsnoga quadriradiada
  36. Gewone spurrie                      Aspergula arvensis
  37. Veldzuring                               Rumex acetosella
  38. Varkensgras                            Polygonum aviculare
  39. Kleine majer                            Amaranthus blitum
  40. Hoenderbeet                           Lamium amplexicaule
  41. Herderstasje                           Capsella bursa-pastori
  42. Akkervergeet-mij-nietje        Myosotis arvensis
  43. Akkerereprijs                           Veronica agrestis
  44. Doornappel                             Datura stramonium

 

Dit is een kleurrijke en gevarieerde plantengemeenschap. Er groeien akker- en grasland soorten bij elkaar. Dit omdat bij het bewerken van de bodem rekening wordt gehouden met groeiplaatsen van bijvoorbeeld Sint-janskruid of Knoopkruid. Een zo’n diverse plantengemeenschap trekt natuurlijk een rijk insecten leven. Het knoopkruid is in de zomer erg belangrijk voor bijen en vlinders. Regelmatig worden de nectarrijke bloemen bezocht door vele soorten vlinders, onder andere de steeds zeldzamer wordende argusvlinder. Zelfs de duinparelmoervlinder heb ik hierop waargenomen! De bloemen van de smeerwortel en bosaandoorn zijn erg in trek bij de hommels. En kaasjeskruid soorten worden bijvoorbeeld veel door wilde bijen bezocht.

 

Dagvlinders

  • Duinparelmoervlinder Argynnis niobe

    Duinparelmoervlinder

    Duinparelmoervlinder op Knoopkruid

  • Argusvlinder                 Lasiommata megera
  • Bont zandoogje            Pararge aegeria
  • Boomblauwtje               Celastrina aergiolus
  • Citroenvlinder               Gonepterix rhamni
  • Dagpauwoog                 Aglais io
  • Groot koolwitje             Pieris brassicae
  • Oranje zandoogje          Pyronia titonus
  • Distelvlinder                  Vanessa cardui
  • Kleine vuurvlinder          Lycaena plaeas

Nachtvlinders

  • Lieveling                            Timandra comae
  • Gestreepte goudspanner Camptogramma bilineata
  • Najaarspanner                  Agriopsis aurantiaria
  • Koperuil                            Diachrysia chrysitis

    DSC07952

    Gewone drekvlieg bij de composthoop

  • Gammauil                          Autographa gamma
  • Roesje                               Scoliopteryx libatrix
  • Groente-uil                       Lacanobia oleracea
  • Koperuil                            Diachrysia chrysitis
  • Stro-uiltje                         Rivula sericealis
  • Zwarte c-uil                      Xestia c-nigrum

Libellen

  • Lantaarntje                      Schnura elegans
  • Steenrode heidelibel      Sympetrum vulgatum
  • Paardenbijter                  Aeshna mixta

Wespen

  • Duitse wesp                 Vespula germanica
  •                                     Crossocerus quadrifasciatus
  • Gewone wesp             Vespula vulgaris
  • Hoornaar                    Vespa crabro
  • Goudwesp                  Chrysis ignita

 

Bijen

  • Honingbij                      Apis mellifera
  • Akkerhommel               Bombus pascuorum
  • Aardhommel                 Bombus terrestris
  • Steenhommel               Bombus lapidarius
  • Gewone sachembij       Anthophora plumipes
  • Groot wolbij                 Anthidium manicatum
  • Tuinbladsnijder             Megachile centuncularis
  • Weidehommel              Bombus pratorum

Zweefvliegen

  • Citroenpendelvlieg              Helophilus trivittatus
  • Blinde bij                              Eristalis pertinax
  • Snorzweefvlieg                    Episyrphus balteatus
  • Bessenbandzweefvliegen   Syrphus ribesi
  • Gewone langlijf                   Sphaerophora scripta
  • Minuetzweefvlieg                Syritta pipiens
  • Hommelbijvlieg                    Eristalis intricaria
  • Doodskopzweefvlieg          Myathropa florea
  • Onvoorspelbarebijvlieg       Eristalis similis
  • Gele veenzweefvlieg           Sericomia silentis

Vliegen

  • Gewone drekvlieg               Scatophaga sterkoraria
  • Gewoon schorpionvlieg     Panorpa communis

Dit zijn natuurlijk niet alle soorten die aanwezig zijn, maar slechts de soorten dat tussen de werkzaamheden door waargenomen zijn.

 

Sprinkhanen

  • Wekkertje                                Omocestes viridulus
  • Gewoon doorntje                    Tetrux undulata

 

Slakken

  • Gestreepte veldslak                 Cepaea nemoralis
  • Gewone wegslak                     Arion ater
  • Duinslak                                   Cepaea nemoralis
  • Barnsteenslak                          Succinea putris

 

 

DSC07949

DSC05468

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Composthoop

Dit is eigenlijk de plek met de meeste biodiversiteit. Heel veel bodemdiertjes en schimmels zijn druk bezig om van ons groen afval vruchtbare humus te maken. Hieromheen groeien een taxusstruik en meerdere knotwilgen. De tenen van de wilgen worden om de twee jaar geknot en als stokken gebruikt voor klimgroenten zoals bonen, sperziebonen, kapucijners en doperwten. De oude tenen liggen te verrotten op een bult naast de composthoop. Hieronder vinden meerdere dieren een prima schuilplek.

Paddenstoelen

Akkers zijn normaal gesproken niet rijk aan soorten paddenstoelen. Het is in mijn moestuin niet anders. Dit zijn de gevonden soorten:

  • Exidia plana                                                     Zwarte trilzwam
  • Exidia turetiana                                              Stijfselzwam
  • Rosellina aquila                                              Lentetepelkogeltje
  • Trametes suavolens                                       Anijskurkzwam
  • Pleurotus ostreatus                                       Oesterzwam
  • Calycina herbarum                                         Gewoon poederkelkje
  • Dacrymyces stillatus                                     Oranje druppelzwam
  • Peniophora incarnata                                    Oranjerode schorszwam
  • Peniophora quercina                                     Paarse eikenschrszwam
  • Crepidotus variabilis                                      Wit oorzwammetje
  • Kaneelkleurige breeksteeltje                        Conocybe tenera

 

 

Mossen en Korstmossen

  • Marchantia polymorpha                               Parapluutjesmos
  • Brachithecium rutabulum                            Gewoon dikkopmos
  • Rhytidiadelphus squarrosus                        Gewoon haakmos
  • Tortula truncata                                            Gewoon kleimos
  • Amandinea punctata                                     Vliegenstrontjesmos

Vogels

Deze vogels zijn waargenomen in de moestuin

  • Putter                                         Carduelis carduelis
  • Koolmees                                   Parus major
  • Winterkoning                             Troglodytes troglodydes
  • Merel                                          Turdus merula
  • Zanglijster                                  Turdus philomelos
  • Spreeuw                                     Sturnus vulgaris
  • Huismus                                       Passer domesticus
  • Ringmus                                      Passer montanus
  • Roek                                            Curvus frugileus
  • Vink                                              Fringilla coelebs
  • Groenling                                     Chloris chloris
  • Pimpelmees                                  Parus caeruleus
  • Roodborst                                     Erithacus rubecula
  • Houtduif                                       Columba palumbus
  • Tortelduif                                     Streptopelia decaocto
  • Wilde eend                                   Anas platyrhynchos

 

 

DSC06016

Putter eet zaden van de Griekse alant

DSC05974

De koolmees is een vaak gezien vogel in de moestuin. Ze broedt in de nestkastje naast het hok.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zoogdieren

  • Haas                                              Lepus europaeus
  • Konijn                                           Oryctolagus cuniculus
  • Veldmuis                                       Microtus arvalis
  • Bruine rat                                      Rattus norvegicus
  • Mol                                                Talpa europaea

 

Amfibieën

  • Pad                                             Bufo bufo
  • Bruine kikker                             Rana temporaria

 

Tot slot

Dit is een moestuin waar er niet alleen maar gewerkt wordt om voedsel te produceren. Insecten en andere dieren kunnen hier eveneens hun voedsel halen en hun levenscyclus voldoen.  Daardoor is het een aangename plek waar door de hoge biodiversiteit altijd iets te beleven valt.

 

 

Geef een reactie